instytut@godulainstytut.pl
Pójść nową, bardziej zrównoważoną ścieżką rozwoju!
Województwo śląskie od lat kojarzy się przede wszystkim z przemysłem – i nie bez powodu. To właśnie tutaj przez dekady koncentrowały się kluczowe gałęzie gospodarki, zwłaszcza przemysł ciężki. Ten długotrwały proces uprzemysłowienia odcisnął jednak wyraźne piętno – nie tylko na krajobrazie, ale też na stanie środowiska naturalnego. Dzisiejszy obraz regionu to wypadkowa intensywnego rozwoju górnictwa, hutnictwa i towarzyszącej im urbanizacji. Z jednej strony zbudowało to silny fundament gospodarczy, z drugiej – pozostawiło po sobie szereg wyzwań, szczególnie tych związanych z ochroną środowiska.
Jednym z najbardziej widocznych efektów tej historii są rozległe tereny poprzemysłowe i zdegradowane, które wymagają dziś przemyślanych działań rekultywacyjnych i rewitalizacyjnych. To nie są proste procesy – często wymagają dużych nakładów, czasu i dobrze zaplanowanej współpracy różnych interesariuszy. Jednocześnie jednak nie można patrzeć na Śląsk wyłącznie przez pryzmat przemysłowej przeszłości. Taki obraz byłby niepełny, a wręcz krzywdzący dla regionu.
Warto pamiętać, że województwo śląskie ma także drugie, mniej oczywiste oblicze – bogate przyrodniczo i krajobrazowo. Znajdziemy tu rozległe kompleksy leśne, parki krajobrazowe, a także tak rozpoznawalne obszary jak Beskidy czy Jura Krakowsko-Częstochowska. Te tereny nie tylko podnoszą jakość życia mieszkańców, ale pełnią też istotną funkcję ekologiczną – działają jak naturalne bufory, wspierają bioróżnorodność i tworzą potencjał dla rozwoju turystyki oraz rekreacji. W praktyce oznacza to, że region ma znacznie więcej do zaoferowania, niż wynikałoby to z utartych stereotypów.
Dlatego rzetelna ocena stanu środowiska w województwie śląskim wymaga spojrzenia z szerszej perspektywy. Nie wystarczy skupić się wyłącznie na obszarach zdegradowanych – równie ważne jest uwzględnienie terenów o wysokich walorach przyrodniczych. Co więcej, nie da się tego oddzielić od kontekstu społeczno-gospodarczego. Region od ponad 30 lat przechodzi proces transformacji, który dotyka praktycznie wszystkich obszarów życia – od gospodarki, przez środowisko, aż po kwestie społeczne. To długotrwały i złożony proces, który nadal trwa i wciąż ewoluuje.
Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że transformacja ta odbywa się w coraz bardziej wymagającym otoczeniu regulacyjnym. Polityki Unii Europejskiej, w tym założenia Europejskiego Zielonego Ładu, system EU ETS czy planowane rozszerzenie o ETS2, wyznaczają kierunek zmian i w dużej mierze determinują tempo ich wdrażania. Z jednej strony tworzy to impuls do modernizacji i odchodzenia od gospodarki wysokoemisyjnej, z drugiej – generuje realne koszty i presję na konkurencyjność regionalnej gospodarki, szczególnie w sektorach energochłonnych.
W tym kontekście transformacja Śląska jawi się jako jedno z największych wyzwań modernizacyjnych od czasów jego uprzemysłowienia. Kluczowe jest więc, aby była ona prowadzona w sposób przemyślany i wyważony – tak, by nie tylko odpowiadała na wymogi regulacyjne, ale też uwzględniała lokalne uwarunkowania i potrzeby mieszkańców. Kierunek tych działań został jasno nakreślony w Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030”, która zakłada budowę regionu odpowiedzialnej transformacji – nowoczesnego gospodarczo, przyjaznego do życia i oferującego wysoką jakość środowiska oraz przestrzeni.
W praktyce oznacza to konieczność takiego prowadzenia zmian, które z jednej strony umożliwią stopniowe i racjonalne odchodzenie od gospodarki wysokoemisyjnej, a z drugiej – będą wspierać rozwój nowych sektorów, poprawę jakości środowiska i tworzenie przestrzeni bardziej przyjaznej dla mieszkańców. To nie jest łatwe zadanie, bo wymaga pogodzenia wielu – często sprzecznych – interesów i celów.
Mimo licznych obciążeń wynikających z przeszłości, dużej skali terenów zdegradowanych i wyzwań regulacyjnych, województwo śląskie ma ogromny potencjał rozwojowy. Co więcej, dobrze prowadzona transformacja może stać się realną szansą, a nie tylko koniecznością. Odpowiedzialna polityka regionalna i lokalna może otworzyć drogę do przekształcania terenów poprzemysłowych w nowoczesne przestrzenie – od terenów zielonych, przez strefy inwestycyjne, aż po parki technologiczne.
Takie działania mogą przyciągać nowe inwestycje i sprzyjać rozwojowi niskoemisyjnych, innowacyjnych gałęzi przemysłu. W efekcie to, co przez lata było postrzegane jako obciążenie, może stać się atutem. Przy właściwym wykorzystaniu dostępnych instrumentów – zarówno prawnych, jak i finansowych – oraz w oparciu o kapitał ludzki regionu, Śląsk ma szansę zbudować nową, bardziej zrównoważoną ścieżkę rozwoju. Ścieżkę, która nie tylko odpowiada na wyzwania współczesności, ale także pozwala regionowi stać się jednym z liderów nowoczesnej, innowacyjnej gospodarki.
Samorządowiec i menedżer sektora publicznego.
W latach 2018–2023 był prezesem Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Wcześniej radny Sejmiku Województwa Śląskiego. W trakcie swojej działalności publicznej związany z tematyką ochrony środowiska oraz finansowania inwestycji ekologicznych, w tym programów poprawy jakości powietrza i wsparcia dla przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej. Kierował instytucją odpowiedzialną za dystrybucję środków publicznych na projekty środowiskowe w regionie.
